Tajemne życie Twojego drugiego mózgu

Wyobraź sobie, że budzisz się rano spokojny i gotowy do działania, nie zdając sobie sprawy, że ta równowaga nie pochodzi z Twojej głowy, lecz z głębi Twoich jelit. Pod powierzchnią, w długich, krętych rurkach jelit, kryje się cały świat: biliony maleńkich organizmów, które nieustannie pracują, reagują i komunikują się. Przez długi czas naukowcy prawie ich nie zauważały. Dziś piszą one na nowo podręczniki.

Ten niewidoczny świat wysyła do Twojego mózgu prawdziwe, chemiczne i elektryczne sygnały, które kształtują to, jak się czujesz, jak reagujesz na stres, jak się zachowujesz, a nawet jak rozwija się Twój mózg. Dlatego naukowcy nazywają teraz jelita naszym „Drugim Mózgiem”. I im więcej o nich wiemy, tym bardziej niezwykła staje się ta historia.

Rozmowa, o której nigdy nie wiedziałeś

Wewnątrz tego Drugiego Mózgu tętni życie miasta mikroorganizmów. Nie mówią one słowami, ale przesyłają sygnały za pośrednictwem nerwów, cząsteczek odpornościowych, hormonów i małych cząsteczek, które wytwarzają podczas życia i odżywiania się. Wszystko to tworzy nieustanną rozmowę między jelitami a mózgiem: biologiczny dialog, który naukowcy opisują jako oś jelitowo-mózgową.

Dużo tego, co wiemy, pochodzi z zaskakującego źródła: zwierząt hodowanych bez żadnych mikroorganizmów. Takie bezbakteryjne zwierzęta przechodzą przez życie inaczej. Silniej reagują na stres. Zachowują się inaczej niż ich zdrowe odpowiedniki. Ich mózgi rozwijają się w nietypowy sposób. Nie z powodu choroby, lecz po prostu dlatego, że brakuje im mikroorganizmów. Gdy badacze podają im mikroorganizmy, zwierzęta zaczynają się zmieniać. Ich reakcje na stres łagodnieją. Ich zachowanie staje się bardziej typowe. Ich mózgi zaczynają funkcjonować bardziej prawidłowo.

Jak Drugi Mózg komunikuje się z Pierwszym

Istnieje kilka dróg, którymi wiadomości docierają z jelit do mózgu. Jedną z najbardziej bezpośrednich jest nerw błędny, łączący oba organy niczym linia telegraficzna. Gdy mikroorganizmy działają w jelitach, sygnały przemieszczają się tym nerwem do pnia mózgu, a stamtąd kształtują emocje, pamięć i zachowanie.

Inną drogą jest układ odpornościowy. Mikroorganizmy mogą pobudzać komórki odpornościowe, które następnie uwalniają cząsteczki wpływające na mózg. Wczesne życie jest szczególnie wrażliwe: czynniki takie jak sposób porodu, karmienie i kontakt z antybiotykami mogą kształtować mikrobiom i pozostawiać trwałe ślady na rozwoju mózgu.

Hormony również biorą udział w tym dialogu. Układ stresowy organizmu działa inaczej, gdy brakuje mikroorganizmów. Bezbakteryjne zwierzęta wykazują przesadzone reakcje na stres. Gdy mikroorganizmy powracają, układ stresowy uspokaja się. Nawet równowaga ważnych cząsteczek, takich jak tryptofan, który mózg wykorzystuje do produkcji serotoniny, jest kształtowana przez mikroorganizmy.

Mikroorganizmy produkują krótkołańcowe kwasy tłuszczowe, które pomagają regulować stany zapalne, wspierają integralność jelit i wpływają na procesy mózgowe. Każda cząsteczka jest małą wiadomością przesyłaną z jednego mózgu do drugiego.

Gdy dialog zostaje przerwany

Zmiany w mikrobiocie wiąże się z problemami związanymi ze stresem, zaburzeniami nastroju, zmianami zachowania społecznego w modelach zwierzęcych oraz procesami przypominającymi schorzenia neurodegeneracyjne. Zaburzenia jelitowo-mózgowe, takie jak objawy drażliwości jelit, również wiążą się z tym przerwaniem rozmowy.

Nadzieja ukryta w jelitach

Jednym z najbardziej obiecujących aspektów najnowszych badań jest to, że mikrobiom można zmieniać. Zmienia się pod wpływem diety, stresu, antybiotyków i starzenia się. Oznacza to, że oś jelitowo-mózgowa nie jest niezmienna i można na nią wpływać, przywracać jej równowagę oraz ją wspierać. Naukowcy badają wiele sposobów, aby to zrobić: celowane probiotyki, strategie żywieniowe, metabolity mikrobiologiczne, a nawet przeszczep mikrobioty kałowej w ściśle określonych warunkach.

Nowy sposób myślenia o sobie

Jelita nie są biernym przewodem. To złożony, czuły, inteligentny system, Drugi Mózg, który rośnie razem z nami, reaguje na świat razem z nami i kształtuje doświadczenia, które czynią nas ludźmi. Mikroorganizmy wewnątrz nas nie są obcymi. Są partnerami w naszej biologii, dzieląc się sygnałami z naszym mózgiem w każdej chwili każdego dnia.

Ciekaw, jak wygląda Twój własny ekosystem jelitowy? Dowiedz się, jak przebiega badanie flory jelitowej.

Źródło: The Microbiota-Gut-Brain Axis, Cryan et al., Physiol Rev. 2019

Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31460832/