Ciągle czujesz wzdęcia? Oto, jaki ma z tym związek mikrobiom jelitowy

Wzdęcia to jeden z tych objawów, które zna prawie każdy, a o których prawie nikt nie mówi. W globalnym badaniu epidemiologicznym Rome Foundation niemal 18% osób na całym świecie zgłosiło, że odczuwa wzdęcia przynajmniej raz w tygodniu, a kobiety były na to narażone około dwa razy częściej niż mężczyźni [1]. Badanie przeprowadzone w USA wśród 88 795 dorosłych osób wykazało, że niemal 1 na 7 osób odczuwała wzdęcia w ciągu ostatniego tygodnia, a większość z nich nigdy nie rozmawiała o tym z lekarzem [2].

Najgorsze w tym wszystkim jest to, że „zawsze mam wzdęcia” może mieć wiele różnych przyczyn, a ogólne porady („jedz mniej kapusty”) rzadko przynoszą ulgę. Badania z ostatniej dekady pokazują, że duża część odpowiedzi tkwi w Twoim mikrobiomie jelitowym, czyli w tym, kto fermentuje Twoje pożywienie, a nie tylko w tym, co jesz.

Skąd naprawdę bierze się gaz jelitowy

Część gazu to połykane powietrze, ale większość powstaje w jelicie grubym: wszystko, czego nie wchłania jelito cienkie (błonnik fermentowalny i niektóre cukry), jest fermentowane przez bakterie jelitowe, które uwalniają wodór, dwutlenek węgla, a u niektórych osób metan. To zupełnie normalna biologia. Każdy każdego dnia wytwarza gaz; zdrowe osoby dorosłe w jednym starannie monitorowanym badaniu oddawały gazy około 7 razy w ciągu dnia [3].

Ciekawe jest pytanie, dlaczego niektórzy produkują znacznie więcej gazu lub cierpią znacznie bardziej z powodu tej samej ilości.

Twój mikrobiom decyduje o tym, ile gazu wytwarzasz

Zespół badawczy w Barcelonie porównał 30 osób skarżących się na nadmierne odchrztanie z 20 zdrowymi osobami z grupy kontrolnej, najpierw podczas stosowania ich normalnej diety, a następnie diety celowo powodującej odchrztanie („flatulogennej”) [3]. Wyniki były uderzające: nawet na początku badania grupa z nadmiernym odchrztaniem oddawała gazy około trzy razy częściej niż grupa zdrowych osób (około 22 vs 7 oddań gazów w ciągu dnia) i zgłaszała znacznie większy dyskomfort. Gdy obie grupy spożywały tę samą dietę testową, objawy u pacjentów gwałtownie się nasiliły, a ich mikrobiota jelita grubego różniła się od mikrobioty zdrowych osób w stopniu mierzalnym [3].

Innymi słowy: dwie osoby mogą zjeść identyczny posiłek i odczuć zupełnie inne skutki, ponieważ ich mikrobiologiczne „zespoły fermentacyjne” są inne. To, jakie bakterie dominują, jak szybko pracują Twoje jelita, a nawet to, czy jesteś nosicielem produkujących metan archeonów, ma wpływ na to, ile gazu powstaje i jak się to odczuwa.

Częste, możliwe do zidentyfikowania przyczyny, o których warto wiedzieć

FODMAP – fermentowalne węglowodany

FODMAP (fermentowalne oligosacharydy, disacharydy, monosacharydy i poliholekty) to krótkosmeżowe węglowodany występujące w cebuli, czosnku, pszenicy, roślinach strączkowych, niektórych owocach i mleku, które są słabo wchłaniane i łatwo fermentowane. W losowej kontrolowanej próbie krzyżowej przeprowadzonej na Monash University dieta uboga w FODMAP znacząco zmniejszyła objawy żołądkowo-jelitowe, w tym wzdęcia, u osób cierpiących na zespół jelita drażliwego w porównaniu z typową dietą zachodnią [4].

Ważny niuans: dieta uboga w FODMAP jest zaprojektowana jako ustrukturyzowany test z fazą reintrodukcji, najlepiej prowadzony przez specjalistę, a nie jako stały sposób odżywiania. Błonnik fermentowalny jest również pożywieniem dla Twoich pożytecznych bakterii, więc jego trwałe ograniczanie ma realne negatywne skutki dla mikrobiomu.

SIBO i nadmiar metanogenów

Nadmiar bakterii w jelicie cienkim (SIBO) oznacza nadmierną liczbę bakterii w jelicie cienkim, miejscu, które powinno być stosunkowo słabo zasiedlone, co powoduje gazy, wzdęcia, ból i zmiany rytmu wypróżniania. Amerykańskie Towarzystwo Gastroenterologii w swoich wytycznych klinicznych opisuje test oddechowy jako standardową nieinwazyjną metodę badania SIBO, a także definiuje nadmiar metanogenów jelitowych (IMO): nadmiar mikroorganizmów produkujących metan, który wiąże się szczególnie z zaparciami i wzdęciami [5]. Jeśli Twoje wzdęcia są silne i uporczywe, warto porozmawiać o tym z gastroenterologiem.

Czerwone flagi: kiedy najpierw udać się do lekarza

Wzdęcia są zazwyczaj niegroźne, ale nie zawsze. Niezwłocznie udaj się do lekarza, jeśli towarzyszy im nieplanowana utrata wagi, krew w stolcu, gorączka, nocne objawy, które Cię budzą, uporczywe wymioty lub jeśli silne objawy pojawiają się po raz pierwszy później w życiu. Zanim zaczniesz samodzielne eksperymenty, wymagają one oceny lekarskiej.

Co pomaga, według dowodów naukowych

Oprócz leczenia konkretnej diagnozy, najlepiej udokumentowane metody są niespektakularne, ale skuteczne: jedz powoli i mniejsze porcje; przez dwa tygodnie prowadź prosty dzienniczek posiłków i objawów, aby zauważyć wzorce; systematycznie testuj czynniki wyzwalające FODMAP, zamiast losowo wykluczać produkty [4]; bądź aktywny fizycznie, co wspomaga przemieszczanie się gazu; a jeśli dodajesz błonnik lub produkty fermentowane (które w 17-tygodniowym badaniu Stanford zwiększyły różnorodność mikrobiomu i obniżyły markery zapalne [6]), zwiększaj ich ilość stopniowo, ponieważ nagły skok dostarcza Twoim mikroorganizmom fermentacyjnym więcej substratu, do którego nie są przystosowane.

Kiedy warto zajrzeć do wnętrza swojego mikrobiomu

Oto główny problem, który ujawniło badanie w Barcelonie: z zewnątrz nie możesz zobaczyć swojego zespołu fermentacyjnego. Nie możesz poczuć, czy w Twoim jelicie grubym dominują specjalizujące się w produkcji gazu mikroorganizmy, czy metanogeny spowalniają procesy, czy drożdże takie jak Candida są nadreprezentowane, lub czy obecny jest pasożyt, taki jak Giardia intestinalis, klasyczna przyczyna wzdęć.

Dokładnie to umożliwia zobaczenie nowoczesne sekwencjonowanie. Nasza analiza mikrobiomu 360° wykorzystuje sekwencjonowanie metagenomowe shotgun do mapowania Twojego ekosystemu jelitowego na poziomie gatunkowym (bakterie, grzyby i wirusy), w tym funkcjonalnego potencjału Twojego mikrobiomu do wytwarzania gazu, przesiewania pod kątem klinicznie istotnych patogenów, takich jak Giardia, oraz drożdży, takich jak Candida. W połączeniu z dzienniczkiem posiłków zmienia to „zawsze mam wzdęcia i nie wiem dlaczego” w konkretne dane, które można omówić, również podczas rozmowy z lekarzem. Więcej informacji znajdziesz w naszych przewodnikach na temat mikrobiomu i IBS oraz Candidi w jelitach.

Podsumowując

Wzdęcia dotykają prawie 1 na 5 osób każdego tygodnia i rzadko wynikają tylko z „złych wyborów żywieniowych”. To, ile gazu wytwarzasz i jak bardzo Ci przeszkadza, w dużej mierze zależy od Twojej indywidualnej mikrobioty jelitowej. FODMAP, SIBO i nadmiar metanogenów to możliwe do zidentyfikowania i rozwiązania przyczyny. Ustrukturyzowane testy są lepsze niż losowe wykluczanie, a uczynienie Twojego mikrobiomu widocznym zmienia zgadywanie w plan.

Niniejszy artykuł ma wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Uporczywe lub silne wzdęcia, zwłaszcza w połączeniu z powyższymi objawami alarmowymi, powinny zawsze zostać ocenione przez lekarza.

Źródła naukowe

1. Ballou S, et al. Prevalence and Associated Factors of Bloating: Results From the Rome Foundation Global Epidemiology Study. Gastroenterology. 2023.
2. Oh JE, Chey WD, Spiegel B. Abdominal Bloating in the United States: Results of a Survey of 88,795 Americans Examining Prevalence and Healthcare Seeking. Clinical Gastroenterology and Hepatology. 2023. DOI: 10.1016/j.cgh.2022.10.031
3. Manichanh C, Eck A, Varela E, et al. Anal gas evacuation and colonic microbiota in patients with flatulence: effect of diet. Gut. 2014;63(3):401-408. DOI: 10.1136/gutjnl-2012-303013
4. Halmos EP, Power VA, Shepherd SJ, Gibson PR, Muir JG. A diet low in FODMAPs reduces symptoms of irritable bowel syndrome. Gastroenterology. 2014;146(1):67-75.e5. DOI: 10.1053/j.gastro.2013.09.046
5. Pimentel M, Saad RJ, Long MD, Rao SSC. ACG Clinical Guideline: Small Intestinal Bacterial Overgrowth. American Journal of Gastroenterology. 2020;115(2):165-178. DOI: 10.14309/ajg.0000000000000501
6. Wastyk HC, Fragiadakis GK, Perelman D, et al. Gut-microbiota-targeted diets modulate human immune status. Cell. 2021;184(16):4137-4153.e14. DOI: 10.1016/j.cell.2021.06.019